Disclaimer: dit artikel is uitsluitend educatief en geen beleggingsadvies. We doen geen koop- of verkoopaanbeveling en noemen geen aanbieders.
Niveau: Beginner
Wat zijn technische indicatoren?
Technische indicatoren zijn berekeningen op basis van prijs en soms volume, die als lijn, band of histogram in of onder een grafiek verschijnen. Ze vatten iets samen wat je met het blote oog moeilijker ziet: de gemiddelde richting, de snelheid van een beweging, hoe beweeglijk de markt is of hoeveel er gehandeld wordt. In dit artikel vergelijken we 25 bekende indicatoren: de indicatoren die je op de meeste handelsplatforms vindt, ingedeeld in groepen, zodat je ziet wat elke indicator meet en waarin ze verschillen.
Eén ding vooraf: een indicator voegt geen nieuwe informatie toe. Hij rekent met dezelfde prijzen die je in de grafiek ziet. Wat hij wel doet, is die prijzen op een andere manier laten zien. Dat kan helpen, maar het kan ook een vals gevoel van zekerheid geven.
Welke soorten indicatoren zijn er?
Indicatoren worden vaak ingedeeld naar wat ze meten. Een handige indeling in vijf groepen:
- Trend: welke kant gaat de prijs gemiddeld op?
- Momentum: hoe snel beweegt de prijs, en neemt die snelheid toe of af?
- Volatiliteit: hoe beweeglijk is de markt?
- Volume: hoeveel wordt er gehandeld?
- Niveaus: berekende prijsniveaus die als referentie dienen.
Er zijn ook indicatoren die meerdere dingen tegelijk tonen. Die noemen we bij de groep waar ze het meest bij passen.
Welke 25 indicatoren vergelijken we?
| Groep | Indicator | Wat meet hij, in één zin |
|---|---|---|
| Trend | Moving Average (SMA) | Het gewone gemiddelde van de prijs over een aantal perioden. |
| Trend | Exponential Moving Average (EMA) | Een gemiddelde dat recente prijzen zwaarder laat wegen. |
| Trend | Weighted Moving Average (WMA) | Een gemiddelde met oplopende gewichten voor recentere prijzen. |
| Trend | Parabolic SAR | Punten boven of onder de prijs die met de trend meeschuiven. |
| Trend | Directional Movement (ADX/DMI) | Hoe sterk een trend is, en welke kant op. |
| Trend | Aroon | Hoe lang geleden de hoogste en laagste prijs van een periode was. |
| Trend | Ichimoku | Een systeem van lijnen en een ‘wolk’ voor trend, momentum en niveaus. |
| Momentum | RSI | Verhouding tussen recente stijgingen en dalingen, op een schaal van 0 tot 100. |
| Momentum | MACD | Verschil tussen twee EMA’s, met een signaallijn en histogram. |
| Momentum | Stochastic | Waar de slotkoers staat binnen de range van een aantal perioden. |
| Momentum | KDJ | Een variant van de Stochastic met een extra lijn. |
| Momentum | Momentum | Het prijsverschil met een aantal perioden geleden. |
| Momentum | Rate of Change | Hetzelfde verschil, uitgedrukt als percentage. |
| Momentum | Awesome Oscillator | Verschil tussen een kort en lang gemiddelde van het midden van de kaarsen. |
| Momentum | Williams %R | Vergelijkbaar met de Stochastic, op een omgekeerde schaal. |
| Momentum | Commodity Channel Index (CCI) | Hoe ver de prijs afwijkt van zijn gemiddelde. |
| Momentum | Detrended Price Oscillator | Schommelingen rond een gemiddelde, zonder de trend. |
| Volatiliteit | Bollinger Bands | Banden op een aantal standaarddeviaties rond een gemiddelde. |
| Volatiliteit | Standard Deviation | Hoe ver prijzen gemiddeld van hun gemiddelde liggen. |
| Volatiliteit | Average True Range (ATR) | De gemiddelde beweging per periode, inclusief gaps. |
| Volatiliteit | Chaikin Volatility | Hoe snel de range tussen hoog en laag verandert. |
| Volatiliteit | Donchian Channel | Het hoogste en laagste punt van een aantal perioden. |
| Volume | Volume | Hoeveel er per periode verhandeld is. |
| Volume | Money Flow Index (MFI) | Een RSI-achtige maat die ook volume meeneemt. |
| Niveaus | Pivot Point | Niveaus berekend uit hoog, laag en slot van de vorige periode. |
Wat is het verschil tussen indicatoren in en onder de grafiek?
Sommige indicatoren worden in de koersgrafiek zelf getekend, omdat ze in dezelfde eenheid zijn als de prijs. Denk aan voortschrijdende gemiddelden, Bollinger Bands en pivot points. Andere verschijnen in een apart venster onder de grafiek, omdat ze een eigen schaal hebben, bijvoorbeeld van 0 tot 100. Die laatste groep heet vaak oscillatoren: ze schommelen heen en weer tussen twee uitersten of rond een nullijn. RSI, Stochastic en MACD zijn bekende oscillatoren.
Waarom lopen indicatoren altijd achter?
Bijna alle indicatoren worden berekend uit prijzen die al geweest zijn. Een gemiddelde over twintig dagen weet niets van morgen. Daardoor reageren indicatoren altijd met enige vertraging op wat de prijs doet. Een kortere periode reageert sneller, maar geeft meer valse signalen. Een langere periode is rustiger, maar reageert later. Die afweging komt bij elke indicator terug.
Hoe lees je een indicator in de praktijk?
Een fictief voorbeeld: je kijkt naar een daggrafiek van een aandeel dat rond 40 noteert. Je zet er een voortschrijdend gemiddelde van 20 dagen op. De prijs ligt al twee weken boven die lijn en de lijn zelf loopt licht omhoog. Wat zegt dat? Alleen dat de prijs de afgelopen weken gemiddeld is gestegen. Het zegt niet dat de stijging doorgaat.
Onder de grafiek staat de RSI op 68. Dat betekent dat de recente stijgingen groter waren dan de recente dalingen. Ook dat is een beschrijving van wat er gebeurd is. Pas als je vooraf regels hebt bedacht, met een stop en een positiegrootte, kun je zo’n beeld gebruiken in een beslissing.
Welke fouten maken beginners met indicatoren?
- Te veel tegelijk. Vijf indicatoren op één grafiek geven geen vijf keer zoveel zekerheid.
- Standaardinstellingen niet begrijpen. Een indicator met een periode van 14 reageert anders dan met een periode van 50. Weet wat je instelt.
- Signalen als opdracht zien. Een indicator die ‘koop’ lijkt te zeggen, is een berekening, geen advies.
- De prijs vergeten. De prijs zelf blijft de belangrijkste informatie. Indicatoren zijn er een afgeleide van.
Hoe begin je als beginner met indicatoren?
- Kies er één of twee, bijvoorbeeld een voortschrijdend gemiddelde en de RSI.
- Zet ze op een daggrafiek van een markt die je kent.
- Kijk een paar weken hoe ze zich gedragen ten opzichte van de prijs, zonder te handelen.
- Lees per indicator wat hij meet en hoe hij berekend wordt, voordat je er signalen uit haalt.
Meer per indicator lees je in Moving average (SMA), EMA en WMA: het verschil en RSI uitgelegd. Begrippen vind je in de trading woordenlijst.
Niveau: Gevorderd
Hoe verschillen de trendindicatoren?
Trendindicatoren helpen om de richting van de markt te zien zonder je te laten afleiden door elke kleine schommeling.
SMA, EMA en WMA. Alle drie zijn voortschrijdende gemiddelden; de SMA weegt elke prijs even zwaar, de EMA en WMA laten recente prijzen zwaarder wegen en reageren daardoor sneller. Het verschil lees je in Moving average (SMA), EMA en WMA: het verschil.
Parabolic SAR. Toont punten onder de prijs in een stijgende trend en erboven in een dalende trend. De punten schuiven steeds sneller mee naarmate de trend langer duurt. Wordt een punt geraakt, dan wisselt de indicator van kant. Hij wordt vaak gebruikt als meeschuivend uitstapniveau. In een zijwaartse markt wisselt hij voortdurend van kant en geeft hij veel valse signalen.
Directional Movement (ADX en DMI). Bestaat uit twee lijnen die de kracht van opwaartse en neerwaartse bewegingen meten (+DI en −DI) en een derde lijn, de ADX, die de sterkte van de trend aangeeft, ongeacht de richting. Een stijgende ADX betekent een sterker wordende trend, een lage ADX een zwakke of afwezige trend.
Aroon. Meet hoeveel perioden geleden de hoogste en de laagste prijs binnen een venster vielen. Als recent nieuwe toppen worden gemaakt, staat Aroon Up hoog. Het is een andere manier om te kijken of een trend vers is of uitgeput raakt.
Ichimoku. Een compleet systeem met vijf lijnen, waarvan twee samen een ‘wolk’ vormen. Het toont tegelijk trend, momentum en mogelijke steun- en weerstandsniveaus. Door de vele lijnen oogt het complex. Uitgewerkt in Ichimoku uitgelegd: de vijf lijnen en de wolk.
Wanneer zeggen trendindicatoren weinig?
Alle trendindicatoren gaan uit van een markt die een richting heeft. In een zijwaartse markt verliezen ze hun nut: gemiddelden lopen vlak en worden telkens gekruist, de Parabolic SAR wisselt steeds van kant en de ADX blijft laag. Een fictief voorbeeld: een aandeel schommelt zes weken tussen 48 en 52. In die periode wisselt de Parabolic SAR negen keer van kant. Geen van die wissels markeerde het begin van een trend. Dat is geen fout van de indicator, maar een markt waarvoor hij niet gemaakt is.
Hoe verschillen de momentumindicatoren?
Momentumindicatoren meten hoe snel de prijs beweegt. Veel van hen lijken op elkaar, wat verwarrend kan zijn.
RSI. Vergelijkt de gemiddelde stijgingen met de gemiddelde dalingen over een aantal perioden en zet dat om naar een schaal van 0 tot 100. Hoge waarden betekenen dat stijgingen recent overheersten, lage waarden dat dalingen overheersten. Veel gebruikte grenzen zijn 70 en 30, maar in een sterke trend kan de RSI lang boven of onder die grenzen blijven. Meer in RSI uitgelegd.
Stochastic, KDJ en Williams %R. Deze drie meten allemaal waar de slotkoers staat binnen de range van de afgelopen perioden. De Stochastic doet dat op een schaal van 0 tot 100, met een snelle en een trage lijn. KDJ voegt een derde lijn toe die verder uitslaat. Williams %R is in feite dezelfde berekening op een schaal van 0 tot −100. Wie een van de drie kent, begrijpt de andere twee grotendeels.
Momentum en Rate of Change. De eenvoudigste momentummaten: hoeveel is de prijs veranderd ten opzichte van een aantal perioden geleden, in punten (Momentum) of in procenten (Rate of Change)? Ze laten zien of een beweging versnelt of vertraagt.
MACD. Berekent het verschil tussen een snelle en een trage EMA. Daarbij hoort een signaallijn, een gemiddelde van dat verschil, en een histogram dat het verschil tussen MACD en signaallijn toont. De MACD is daarmee half trend-, half momentumindicator. Meer in MACD uitgelegd.
Awesome Oscillator. Vergelijkt een kort en een lang gemiddelde van het midden van elke kaars (tussen hoog en laag). Het lijkt sterk op de MACD, maar gebruikt gewone gemiddelden en het midden van de kaars in plaats van de slotkoers.
CCI en Detrended Price Oscillator. De CCI meet hoe ver de prijs afwijkt van zijn gemiddelde, gedeeld door de gemiddelde afwijking. De DPO haalt de trend uit de prijs om kortere schommelingen zichtbaar te maken. Beide zijn bedoeld om uitschieters en cycli te zien.
Hoe verschillen de volatiliteitsindicatoren?
Volatiliteitsindicatoren zeggen niets over richting, wel over hoe beweeglijk de markt is.
Standard Deviation en Bollinger Bands. De standaarddeviatie meet hoe ver prijzen gemiddeld van hun gemiddelde liggen. Bollinger Bands tekenen banden op een aantal standaarddeviaties boven en onder een voortschrijdend gemiddelde. Worden de banden breder, dan neemt de beweeglijkheid toe. Worden ze smaller, dan neemt hij af. Meer in Bollinger Bands en standaarddeviatie.
Average True Range (ATR). De gemiddelde beweging per periode, inclusief gaps. De ATR wordt vaak gebruikt om stops en positiegrootte af te stemmen op hoe beweeglijk de markt is.
Chaikin Volatility. Meet hoe snel de range tussen hoog en laag verandert. Een stijging betekent dat de ranges groter worden.
Donchian Channel. Tekent het hoogste en laagste punt van een aantal perioden als bovenste en onderste lijn. Een slotkoers boven de bovenste lijn betekent een nieuwe hoogste stand in dat venster.
Hoe verschillen volume- en niveau-indicatoren?
Volume toont de hoeveelheid handel per periode. Het is geen berekening maar ruwe data, en daarmee vaak het eerlijkste hulpmiddel om te zien hoeveel deelname er achter een beweging zat.
Money Flow Index (MFI) lijkt op de RSI, maar weegt elke beweging met het volume. Een stijging met veel volume telt zwaarder dan een stijging met weinig volume.
Pivot Points zijn berekende niveaus op basis van hoog, laag en slot van de vorige periode. Omdat veel traders dezelfde berekening gebruiken, kunnen er op die niveaus meer orders liggen.
Let op: bij valuta en sommige producten van aanbieders is het getoonde volume een benadering, zoals het aantal prijswijzigingen. Volume-indicatoren zijn daar minder betrouwbaar.
Welke indicatoren meten in feite hetzelfde?
Een belangrijk inzicht bij het vergelijken: veel indicatoren zijn familie van elkaar. Een paar voorbeelden:
- Stochastic, KDJ en Williams %R gebruiken dezelfde basisberekening.
- Momentum en Rate of Change verschillen alleen in eenheid.
- MACD en Awesome Oscillator meten allebei het verschil tussen een snel en een traag gemiddelde.
- RSI en MFI zijn verwant; de MFI voegt volume toe.
- Bollinger Bands zijn gebouwd op de standaarddeviatie.
Wie drie indicatoren uit dezelfde familie op één grafiek zet, krijgt drie keer hetzelfde signaal. Dat voelt als bevestiging, maar het is herhaling.
Hoe combineer je indicatoren zinvol?
Als je meer dan één indicator gebruikt, kies ze dan uit verschillende groepen. Een fictief voorbeeld van een combinatie die elkaar aanvult: een voortschrijdend gemiddelde voor de richting, de ATR voor de beweeglijkheid (en je stopafstand) en volume als controle op deelname. Elke indicator beantwoordt een andere vraag. Een combinatie van RSI, Stochastic en Williams %R beantwoordt drie keer dezelfde vraag.
Dit is een voorbeeld, geen aanbeveling. De kern is dat je weet welke vraag elke indicator beantwoordt, en dat je die vraag niet meerdere keren stelt.
Wat doen de instellingen van een indicator?
Bijna elke indicator heeft een of meer instellingen, meestal een periode. De standaardwaarden, zoals 14 voor de RSI of 20 voor Bollinger Bands, zijn conventies die ooit door de bedenker zijn gekozen. Ze zijn niet bewezen beter dan andere waarden.
Een fictief voorbeeld: je zet een RSI met periode 14 en een RSI met periode 5 naast elkaar op dezelfde grafiek. De RSI(5) schiet veel vaker boven 70 en onder 30, omdat hij op minder perioden rekent. De RSI(14) is rustiger. Geen van beide is ‘juist’. Ze beantwoorden dezelfde vraag op een andere tijdschaal.
Hetzelfde geldt voor het tijdframe van de grafiek. Een gemiddelde van 20 perioden op een uurgrafiek beslaat ongeveer drie handelsdagen. Op een daggrafiek beslaat het ongeveer een maand. Wie wisselt van tijdframe, verandert dus ook wat de indicator meet.
Hoe test je een indicator zonder risico?
- Kies één indicator en lees hoe hij berekend wordt.
- Zet hem op een historische grafiek en noteer elk signaal dat hij volgens jouw regel geeft.
- Noteer wat de prijs daarna deed, ook als het tegenviel.
- Doe hetzelfde op een andere markt en een andere periode.
- Oefen daarna op een demo-account voordat je iets met echt geld doet.
Dit levert geen garantie op. Het helpt je wel zien hoe vaak een indicator je misleidt, en in welke marktomstandigheden.
Werkt elke indicator op elk tijdframe?
In principe kun je elke indicator op elk tijdframe zetten. Op heel korte tijdframes, zoals een minuutgrafiek, bevatten de prijzen veel ruis: kleine bewegingen door losse orders. Een indicator rekent die ruis gewoon mee. Daardoor geven snelle oscillatoren op korte tijdframes veel meer signalen, waarvan een groot deel niets betekent. Dat is geen fout van de indicator, maar een gevolg van de data.
Waarom verschillen de waarden per platform?
Het kan gebeuren dat dezelfde indicator met dezelfde instelling op twee platforms net een andere waarde toont. Oorzaken zijn een andere prijsbron (bied-, middenprijs of transacties), een ander begin- en eindtijdstip van de dagkaars, of een iets andere formule, bijvoorbeeld bij de manier waarop de RSI gemiddeld wordt. Vergelijk dus geen getallen tussen platforms.
Waar vind je meer?
Per indicator gaan we dieper in op: Moving average (SMA), EMA en WMA: het verschil, RSI uitgelegd, MACD uitgelegd en Bollinger Bands en standaarddeviatie. Begrippen staan in de trading woordenlijst.
Niveau: Verdieping
Waarom zijn er zoveel indicatoren als ze hetzelfde meten?
Wie de berekeningen naast elkaar legt, ziet dat de meeste indicatoren variaties zijn op een paar bouwstenen: een gemiddelde, een verschil tussen twee gemiddelden, de positie van de prijs binnen een range, en een maat voor spreiding. De RSI, Stochastic, CCI en MFI zijn op verschillende manieren genormaliseerde versies van ‘hoe ver is de prijs recent bewogen ten opzichte van normaal’. MACD, Awesome Oscillator en Momentum meten allemaal verandering in de tijd.
Dat er toch zoveel bestaan, heeft historische en praktische redenen. Veel indicatoren zijn in de jaren zeventig en tachtig ontwikkeld, toen berekeningen met de hand of met eenvoudige rekenmachines gingen. Elke bedenker koos een eigen formule en eigen standaardwaarden. Ze zijn blijven bestaan omdat platforms ze aanbieden en traders ze kennen. Dat een indicator populair is, zegt daarom iets over gewoonte, niet over voorspellende waarde.
Voor jou betekent dit dat het leren kennen van 25 indicatoren minder werk is dan het lijkt. Begrijp je de bouwstenen, dan herken je bij elke nieuwe indicator snel tot welke familie hij hoort en welke vraag hij beantwoordt.
Wat is het probleem met vertraging en vroegtijdigheid?
Elke indicator zit gevangen in een afweging. Is hij gevoelig, dan reageert hij snel maar geeft hij veel signalen die niets betekenen. Is hij traag, dan filtert hij ruis maar komt hij laat. Er bestaat geen instelling die snel én betrouwbaar is, omdat de indicator alleen het verleden kent.
Pogingen om dat op te lossen, zoals de EMA of varianten die vertraging proberen te verminderen, verschuiven de afweging, maar heffen hem niet op. Een gemiddelde dat dichter bij de prijs blijft, beweegt ook vaker mee met elke schommeling. Wie dat beseft, verwacht van een indicator geen vroege waarschuwing, maar een samenvatting.
Een fictief voorbeeld maakt het concreet. Een markt stijgt drie weken gestaag en keert dan scherp. Een gemiddelde van 50 dagen blijft nog dagen stijgen nadat de prijs al gedaald is, omdat de oude, hogere prijzen nog in de berekening zitten. Een gemiddelde van 10 dagen draait sneller, maar zou in de drie weken daarvoor ook al een paar keer kortstondig gedraaid zijn bij kleine dipjes.
Wat is overfitting bij het kiezen van instellingen?
Als je de instellingen van een indicator net zo lang aanpast tot hij op een historische grafiek perfecte signalen gaf, heb je hem aangepast aan het verleden. Dat heet overfitting. De kans is groot dat diezelfde instellingen op nieuwe data veel slechter werken, omdat je toevallige patronen hebt vastgelegd in plaats van iets wat zich herhaalt.
Signalen dat je aan het overfitten bent:
- Je instelling is heel specifiek, zoals een periode van 17 in plaats van 14 of 20, en kleine wijzigingen geven grote verschillen in resultaat.
- Je hebt veel combinaties geprobeerd en houdt alleen de beste.
- Je regels hebben uitzonderingen voor situaties die toevallig in je testperiode voorkwamen.
- De resultaten zijn op andere markten of perioden veel slechter.
Een eerlijkere aanpak is je instellingen vooraf kiezen, ze testen op één deel van de data en ze daarna controleren op een deel dat je nog niet bekeken hebt. Blijft het beeld daar ongeveer gelijk, dan is er meer reden om er vertrouwen in te hebben. Garantie geeft ook dat niet.
Waarom geven indicatoren in verschillende marktfasen tegengestelde signalen?
Trendindicatoren en oscillatoren zijn in feite tegenpolen. Een trendindicator gaat ervan uit dat een beweging doorzet. Een oscillator die ‘overbought’ aangeeft, suggereert dat een beweging te ver is gegaan en kan terugvallen. In een sterke trend blijft een oscillator lang in zijn extreme zone, terwijl de trendindicator netjes de richting volgt. In een zijwaartse markt draait het om: de oscillator wisselt nuttig tussen zijn uitersten, terwijl de trendindicator voortdurend van richting verandert.
Daarom zeggen veel traders dat je eerst moet bepalen in welke marktfase je zit, voordat je weet welk type indicator zinvol is. Indicatoren als de ADX en de breedte van Bollinger Bands worden daarvoor gebruikt: een lage ADX en smalle banden wijzen op een rustige, zijwaartse markt, een stijgende ADX op een trend. Maar ook die beoordeling gebeurt met vertraging. Een markt gaat niet met een aankondiging van fase wisselen.
Wat zegt divergentie en wat niet?
Een divergentie is een situatie waarin de prijs een nieuwe top maakt, maar een oscillator zoals de RSI of MACD een lagere top laat zien, of andersom bij bodems. Het wordt vaak gelezen als teken dat het momentum afneemt.
Dat klopt als beschrijving: de laatste stijging ging minder hard dan de vorige. Maar divergenties kunnen lang aanhouden en zich herhalen terwijl de trend doorgaat. Een trend kan meerdere keren ‘divergeren’ voordat er iets keert, en soms keert er niets. Wie elke divergentie als omslag leest, stapt vaak te vroeg tegen een trend in. Divergentie is een observatie over snelheid, niet over richting.
Een fictief voorbeeld: een aandeel maakt drie hogere toppen achter elkaar, op 50, 54 en 56. De RSI maakt bij die toppen lagere waarden: 78, 72 en 66. Er is dus twee keer divergentie. Toch stijgt de prijs daarna door naar 62. De afnemende RSI beschreef correct dat de stappen kleiner werden, maar zei niets over het einde van de trend.
Wat is het verschil tussen een indicator en een strategie?
Een indicator is een berekening. Een strategie is een volledig stel regels: wanneer je instapt, waar je stop staat, hoe groot je positie is, wanneer je uitstapt en in welke markten en tijden je handelt. Een indicator kan onderdeel zijn van een strategie, maar is er nooit een op zichzelf.
Veel teleurstelling met indicatoren komt uit die verwarring. Iemand leest dat ‘RSI onder 30 een koopsignaal is’, probeert het, en concludeert na een paar verliezen dat de RSI niet werkt. Maar zonder regels voor stop, positiegrootte en uitstap is het geen test van de indicator, alleen van een losse gedachte. Meer daarover lees je in Signaal versus strategie.
Hoe ga je om met indicatoren die je niet kent?
Platforms bieden vaak tientallen of honderden indicatoren, en er komen er steeds bij, inclusief betaalde en zelfgemaakte varianten. Bij een onbekende indicator helpen een paar vragen:
- Wat is de formule? Als die niet openbaar is, weet je niet wat je kijkt.
- Uit welke familie komt hij? Gemiddelde, verschil, range-positie of spreiding?
- Gebruikt hij toekomstige data? Sommige indicatoren hertekenen hun waarden achteraf. Op een historische grafiek ziet dat er perfect uit, maar live wist je die waarde op dat moment nog niet. Dit heet repainting.
- Welk probleem lost hij op dat je bestaande indicatoren niet oplossen? Vaak is het antwoord: geen.
Vooral punt 3 is belangrijk. Een indicator die op een oude grafiek elke top en bodem precies aanwijst, is vrijwel altijd te mooi om waar te zijn.
Welke rol speelt volume, en waarom is het vaak onbetrouwbaar?
Bij aandelen en termijncontracten op een beurs is volume een echte telling van verhandelde stukken of contracten. Daar kan het helpen om te beoordelen hoeveel deelname er achter een beweging zat. Bij valuta bestaat geen centrale beurs, en bij veel producten van aanbieders zie je alleen het aantal prijswijzigingen of de handel bij die ene aanbieder. Volume-indicatoren zoals de MFI rekenen dan met een benadering.
Dat maakt ze niet waardeloos, maar je moet weten waar het getal vandaan komt. Twee platforms kunnen voor dezelfde markt totaal verschillend volume laten zien.
Hoe test je een combinatie van indicatoren eerlijk?
Als je een indicator gebruikt in een set regels, wil je weten of die regels over een lange reeks iets opleveren na kosten. Enkele valkuilen bij het testen:
- Look-ahead bias: je gebruikt in je test informatie die je op dat moment niet had, bijvoorbeeld de slotkoers van een kaars die nog niet gesloten was.
- Kosten vergeten: veel indicatorregels geven vaak signalen. Bij elke trade betaal je spread en eventueel commissie. Een regel die vóór kosten licht positief is, kan erna negatief zijn.
- Te weinig trades: twintig trades zeggen weinig. Toeval speelt bij kleine aantallen een grote rol.
- Eén marktfase: een periode met een sterke stijging maakt trendregels mooi en oscillatorregels lelijk, en andersom.
Een fictief voorbeeld: een regel geeft in een test 120 trades, met een gemiddeld resultaat van €3 per trade vóór kosten. Bij €4 kosten per trade is het gemiddelde resultaat −€1. De indicator was niet het probleem; de handelsfrequentie was het.
Hoe zet je indicatoren in voor risico in plaats van richting?
De meeste aandacht gaat naar indicatoren die zouden zeggen waar de prijs heen gaat. Minstens zo bruikbaar zijn indicatoren die helpen bij risico. De ATR is daar het duidelijkste voorbeeld van. Hij zegt niets over richting, maar wel over hoe ver een markt per periode gemiddeld beweegt.
Een fictief voorbeeld: markt A heeft een ATR van 2 punten per dag, markt B van 8. Een stop op 3 punten is in markt A ruim anderhalve dagbeweging, in markt B nog geen halve. In markt B wordt zo’n stop dus veel sneller geraakt door gewone schommelingen. Wie de stop afstemt op de ATR, bijvoorbeeld op een vast veelvoud, krijgt in beide markten een vergelijkbare ruimte. Omdat de stop in markt B dan verder weg ligt, wordt de positie kleiner bij hetzelfde risicobedrag. Hoe dat rekent, lees je in Positiegrootte berekenen: de 1%-regel.
Ook de breedte van Bollinger Bands of de standaarddeviatie kan zo gebruikt worden: als signaal dat de markt beweeglijker wordt en je posities kleiner moeten, niet als signaal om te kopen of verkopen.
Hoe verhouden indicatoren zich tot prijsactie?
Er zijn traders die geen enkele indicator gebruiken en alleen naar de kaarsen, niveaus en volume kijken. Dat heet vaak prijsactie. Het verschil met indicatoren is kleiner dan het lijkt. Een trader die ‘hogere bodems’ ziet, kijkt in feite naar een trend, net als een gemiddelde. Wie een lange lont na een daling ziet, kijkt naar momentum dat afneemt, net als een oscillator.
Het voordeel van een indicator is dat hij consistent is: hij rekent elke keer hetzelfde, waar het oog wisselend oordeelt. Het nadeel is dat hij vertraagt en context mist, zoals een belangrijk steunniveau of een nieuwsbericht. Veel traders combineren daarom beide: prijsactie en niveaus voor de context, één of twee indicatoren als consistente controle. Meer over niveaus lees je in Steun en weerstand herkennen.
Waarom zijn standaardinstellingen zo hardnekkig?
Een RSI van 14, een MACD van 12, 26 en 9, Bollinger Bands van 20 perioden en twee standaarddeviaties: deze waarden zijn decennia geleden door de bedenkers gekozen, voor de markten en de rekenmiddelen van toen. Ze zijn gebleven omdat platforms ze als standaard tonen en omdat iedereen ze gebruikt. Weinig traders die ze gebruiken, weten nog waarom juist die getallen gekozen zijn.
Daar zit een kern van logica in. Als veel traders naar dezelfde lijn kijken, kunnen er rond die lijn meer orders ontstaan. Maar dat is een effect van gedrag, geen eigenschap van de berekening. Het betekent ook dat afwijken van de standaard niet automatisch slimmer is. Wie een andere waarde kiest, moet een reden hebben die verder gaat dan ‘die gaf in het verleden betere resultaten’, want dan zit je weer bij overfitting.
Wanneer heb je genoeg indicatoren?
Een eenvoudige toets: kun je voor elke indicator op je grafiek in één zin zeggen welke vraag hij beantwoordt, en wat je doet als het antwoord ja of nee is? Zo niet, dan voegt hij waarschijnlijk geen beslissing toe, alleen beeld. Een rustige grafiek met twee indicatoren die je volledig begrijpt, is in de praktijk meestal bruikbaarder dan een volle grafiek met zes die elkaar napraten.
Is er een beste indicator?
Nee. Elke indicator beantwoordt een andere vraag, met een eigen afweging tussen snelheid en betrouwbaarheid. Welke nuttig is, hangt af van de markt, het tijdframe, je handelsstijl en vooral van de regels eromheen. Wie zoekt naar ‘de beste indicator’, zoekt eigenlijk naar zekerheid die er niet is.
Wat neem je hieruit mee?
- Indicatoren rekenen met dezelfde prijzen die je al ziet; ze voegen een perspectief toe, geen nieuwe informatie.
- De meeste zijn familie van elkaar. Combineer uit verschillende groepen in plaats van uit één familie.
- Vertraging en ruis zijn een afweging die je niet kunt wegpoetsen.
- Pas op voor overfitting, repainting en tests zonder kosten.
- Een indicator is geen strategie. Pas met regels voor instap, stop, positiegrootte en uitstap kun je iets toetsen, eerst op historische data en op een demo-account.
Welke risico’s horen bij traden?
Traden brengt een reëel risico op verlies met zich mee. Je kunt (een deel van) je inleg verliezen. Met hefboomproducten zoals CFD’s kunnen verliezen snel oplopen, omdat kleine prijsbewegingen grote gevolgen hebben voor je resultaat. Eerdere resultaten bieden geen garantie voor de toekomst. Handel alleen met geld dat je kunt missen. Als je wilt handelen: controleer in het AFM-register of een aanbieder een vergunning heeft.
Veelgestelde vragen
Wat zijn technische indicatoren?
Berekeningen op basis van prijs en soms volume, getoond als lijn, band of histogram, die iets samenvatten zoals richting, snelheid of beweeglijkheid.
Wat is de beste indicator?
Die bestaat niet. Elke indicator beantwoordt een andere vraag, met een eigen afweging tussen snelheid en betrouwbaarheid.
Hoeveel indicatoren moet ik gebruiken?
Daar is geen vast getal voor. Veel traders houden het bij één of twee uit verschillende groepen, zodat ze niet twee keer hetzelfde meten.
Voorspellen indicatoren de koers?
Nee. Ze rekenen met prijzen die al geweest zijn en lopen daardoor altijd achter.
Test jezelf
1. In welke groep hoort de ATR?
Antwoord: Volatiliteit: hij meet de gemiddelde beweging per periode, niet de richting.
2. Welke drie indicatoren gebruiken dezelfde basisberekening?
Antwoord: Stochastic, KDJ en Williams %R.
3. Waarom geeft een RSI(5) meer signalen dan een RSI(14)?
Antwoord: Hij rekent op minder perioden en reageert daardoor sneller op elke beweging.
4. Wat is repainting?
Antwoord: Een indicator die zijn waarden achteraf hertekent, waardoor hij historisch beter lijkt dan hij live was.
Bronnen
- AFM – Registers (controleer of een aanbieder een vergunning heeft): https://www.afm.nl/nl-nl/sector/registers
- Overige vakinhoud: algemene uitleg van de redactie; geen externe cijfers gebruikt. Voorbeelden zijn fictief.
Auteur: Redactie AI Daytrading
Gepubliceerd: 2026-10-23 · Bijgewerkt: 2026-10-23