Een koers ontstaat op het moment dat een koper en een verkoper het eens worden over een prijs. Die prijs van de laatste transactie zie je als koers op je scherm. Alle openstaande koop- en verkooporders samen vormen het orderboek; de verhouding tussen vraag en aanbod daarin bepaalt welke kant de koers op beweegt.
Disclaimer: dit artikel is uitsluitend educatief en geen beleggingsadvies. We doen geen koop- of verkoopaanbeveling en noemen geen aanbieders.
Niveau: Beginner
Wie bepaalt de koers?
Het klinkt misschien vanzelfsprekend, maar veel beginners zien een koers als iets wat ‘de markt’ bepaalt, alsof er ergens een instantie is die prijzen vaststelt. Dat is niet zo. Een koers is het resultaat van duizenden of miljoenen individuele beslissingen om te kopen of te verkopen.
Wat bedoelen we met vraag en aanbod?
Vraag zijn de mensen en partijen die willen kopen. Aanbod zijn degenen die willen verkopen. Willen er op een bepaald moment meer partijen kopen dan verkopen, dan moeten kopers een hogere prijs bieden om aan de beurt te komen. De koers stijgt. Willen meer partijen verkopen, dan moeten verkopers met hun prijs omlaag om een koper te vinden. De koers daalt.
Het is dezelfde logica als op een gewone markt. Zijn er op de laatste zaterdag voor kerst nog maar een paar kerstbomen over en staan er veel mensen in de rij, dan kan de verkoper meer vragen. Blijven er na kerst bomen over, dan gaat de prijs omlaag.
Een fictief voorbeeld van een aandeel: een bedrijf publiceert onverwacht goede cijfers. Veel beleggers willen nu kopen, maar weinig houders willen verkopen. De kopers bieden steeds iets meer en de koers loopt op. Later die dag zijn de meeste kopers binnen en nemen sommige houders winst. Het evenwicht verschuift en de koers zakt een stuk terug.
Waarom bewegen koersen eigenlijk?
Mensen en instellingen kopen en verkopen om veel verschillende redenen:
- Nieuws en cijfers: bedrijfsresultaten, inflatie, rentebesluiten.
- Verwachtingen: wat denkt men dat er gaat gebeuren?
- Behoefte aan geld: een pensioenfonds moet uitkeren, een belegger heeft geld nodig voor een huis.
- Herverdeling: een fonds past zijn portefeuille aan.
- Emotie: angst en hebzucht spelen ook mee.
Al die beslissingen samen veranderen voortdurend de balans tussen vraag en aanbod, en dus de koers. Daarom staat een koers bijna nooit stil zolang een markt open is.
Is een koers hetzelfde als de waarde?
Nee. Een koers is wat iemand op dit moment bereid is te betalen. De waarde van een bedrijf of product is een inschatting, en daarover verschillen mensen van mening. Juist omdat er verschil van mening is, wordt er gehandeld: de koper denkt dat iets meer waard is dan de prijs, de verkoper denkt van niet, of heeft om een andere reden geld nodig.
Daarom kan een koers flink afwijken van wat iemand ‘redelijk’ vindt, zowel omhoog als omlaag. Wie handelt, handelt altijd op de koers, niet op een veronderstelde waarde.
Wat is het verschil tussen koers en waarde?
De koers is de prijs van de laatste transactie, niet een oordeel over wat iets waard is. Een fictief voorbeeld: een aandeel sluit op €20,00 omdat de laatste koper en verkoper het op die prijs eens werden. Een analist kan vinden dat het bedrijf €25 waard is, een ander €15. De koers verandert pas als iemand bereid is tegen een andere prijs te handelen.
Waarom zie je twee prijzen?
Op je scherm zie je meestal niet één prijs, maar twee: een prijs waarvoor je kunt verkopen (bid) en een prijs waarvoor je kunt kopen (ask). Het verschil heet de spread. Die twee prijzen komen rechtstreeks uit het orderboek, waar we zo op ingaan. Meer over de bid-ask-spread.
Nieuw in de begrippen? Kijk in de trading woordenlijst of begin bij Traden leren: de basis voor beginners.
Wat betekent dit voor jou als beginner?
Drie dingen om te onthouden. Ten eerste: een koers is een momentopname, geen vaststaand gegeven. Ten tweede: koersen bewegen door de balans tussen kopers en verkopers, en die balans kan snel veranderen. Ten derde: als je handelt, ben jij zelf ook een koper of verkoper die die balans beïnvloedt, al is dat bij kleine orders in grote markten nauwelijks merkbaar.
Wie handelen er allemaal op de beurs?
Op een beurs komen heel verschillende partijen samen. Particuliere beleggers en traders, zoals jij misschien. Pensioenfondsen en verzekeraars, die grote bedragen voor de lange termijn beheren. Banken en handelshuizen. Beleggingsfondsen en indexfondsen, die kopen en verkopen om hun mandje gelijk te houden aan een index. En partijen die doorlopend koop- en verkoopprijzen afgeven, de market makers, waar we in het deel voor gevorderden op terugkomen.
Elk van die partijen heeft een eigen reden en een eigen tijdshorizon. Een pensioenfonds dat over tien jaar moet uitkeren, kijkt anders naar een daling dan een daytrader die vóór vijf uur zijn positie wil sluiten. Al die verschillende motieven samen zorgen ervoor dat er bijna altijd iemand is die wil kopen en iemand die wil verkopen.
Hoe snel verandert een koers?
In een drukke markt kan de koers vele keren per seconde veranderen. Elke transactie levert een nieuwe laatste prijs op. Wat je in een grafiek ziet, is dus een samenvatting: een kaars van vijf minuten vat honderden of duizenden transacties samen in vier getallen, namelijk de opening, de hoogste prijs, de laagste prijs en de slotkoers van die vijf minuten.
Dat is handig om te weten als je naar een grafiek kijkt. Een rustige lijn kan veel activiteit verbergen, en een felle uitschieter kan door één grote order veroorzaakt zijn.
Een kort voorbeeld om te onthouden
Stel je een veiling voor waarbij één fiets wordt verkocht (fictief). De verkoper wil minimaal €200. Twee kopers bieden: de ene €180, de andere €190. Er gebeurt niets, want niemand komt de ander tegemoet. Dan verhoogt een koper zijn bod naar €200 en is er een transactie. De ‘koers’ van de fiets is nu €200. Precies zo werkt het op de beurs, alleen met veel meer kopers, verkopers en transacties per seconde.
Wie dit eenmaal ziet, kijkt anders naar elke grafiek: achter elke beweging zitten mensen en partijen die op dat moment besloten te kopen of te verkopen.
Niveau: Gevorderd
Wat is een orderboek?
Het orderboek is het overzicht van alle openstaande orders voor een product op een beurs. Aan de ene kant staan de kooporders, de bids, met de prijs die kopers bereid zijn te betalen en het aantal stuks. Aan de andere kant staan de verkooporders, de asks, met de prijs die verkopers willen ontvangen. De orders zijn gesorteerd op prijs: bovenaan staan het hoogste bod en het laagste aanbod. Dat zijn de prijzen die je als bid en ask op je scherm ziet.
Hieronder een vereenvoudigd orderboek. De getallen zijn fictief en dienen alleen ter illustratie.
| Kopers (bid) | Prijs | Verkopers (ask) | Prijs |
|---|---|---|---|
| 300 stuks | 10,00 | 200 stuks | 10,02 |
| 500 stuks | 9,99 | 400 stuks | 10,03 |
| 800 stuks | 9,98 | 600 stuks | 10,04 |
Het beste bod is 10,00, het beste aanbod 10,02. De spread is 0,02. Zolang niemand bereid is om tegen de prijs van de andere kant te handelen, gebeurt er niets: de kopers wachten op 10,00 of lager, de verkopers op 10,02 of hoger.
Hoe verschuift een transactie de koers?
Stel dat iemand een marktorder plaatst om 300 stuks te kopen. Een marktorder handelt direct tegen de beste beschikbare prijs. Eerst worden de 200 stuks op 10,02 gekocht. Daarna is dat niveau leeg, en worden de resterende 100 stuks op 10,03 gekocht. De laatste transactieprijs, en dus de koers, is nu 10,03. Het beste aanbod is nu de resterende 300 stuks op 10,03.
Zo zie je hoe een grote order door meerdere prijsniveaus heen ‘eet’. Hoe groter de order ten opzichte van wat er in het boek staat, hoe verder de prijs verschuift. Bij een verkooporder werkt het precies andersom: die eet de bids van boven naar beneden op.
Voor een gewone particuliere trader in een drukke markt is dit effect meestal klein. Maar in een markt met weinig orders, of op een moment dat er weinig in het boek staat, kan ook een bescheiden order een merkbare prijsverschuiving veroorzaken.
Wat is het verschil tussen een limietorder en een marktorder in het orderboek?
Limietorders vullen het boek. Als je een koop-limietorder plaatst op 9,99, komt jouw order bij de bids op 9,99 te staan. Hij wacht daar tot iemand bereid is aan jou te verkopen tegen die prijs. Je levert daarmee liquiditeit aan de markt: anderen kunnen tegen jouw order handelen.
Marktorders halen orders uit het boek. Een marktorder wacht niet, maar handelt direct tegen wat er staat. Je gebruikt daarmee liquiditeit.
Dat verschil heeft gevolgen. Met een limietorder bepaal je de prijs, maar weet je niet zeker of je order wordt uitgevoerd. Met een marktorder weet je dat je handelt, maar niet precies tegen welke prijs. In een rustig, goed gevuld boek is dat verschil klein. In een snelle of dunne markt kan het groot zijn.
Wat is de wachtrij in het orderboek?
Staan er meerdere orders op dezelfde prijs, dan geldt op de meeste beurzen een volgorde: wie eerst kwam, wordt eerst bediend. Plaats je een limietorder op een niveau waar al veel orders staan, dan sta je achteraan in de rij. Raakt de prijs jouw niveau maar even, dan kan het zijn dat alleen de orders vóór jou worden uitgevoerd en die van jou niet.
Een fictief voorbeeld: er staan 2.000 stuks te koop op 10,05 en jij voegt er 100 aan toe. Er wordt vervolgens 1.500 stuks op 10,05 gekocht, waarna de prijs weer zakt. Jouw order is niet uitgevoerd, hoewel de koers ‘jouw prijs’ even raakte. Dat verklaart waarom je soms ziet dat de prijs je limiet aantikte zonder dat je order werd uitgevoerd.
Kun je het orderboek zelf zien?
Bij sommige platforms en producten kun je de marktdiepte bekijken: een weergave van de orders op meerdere prijsniveaus. Bij andere zie je alleen de beste bid en ask. Wat je ziet, hangt af van het product, de beurs en het platform.
Let op: niet elke order die je ziet, blijft staan. Orders kunnen op elk moment worden ingetrokken of aangepast. Het orderboek is dus een momentopname van intenties, geen belofte. Bovendien plaatsen grote partijen hun orders vaak niet in één keer zichtbaar, maar in kleinere stukken. Wat je ziet, is dus slechts een deel van het beeld.
Waarom bewegen koersen soms zonder nieuws?
Soms beweegt een koers flink terwijl er geen nieuws is. Een deel van de verklaring zit in het orderboek. Als er aan één kant weinig orders staan, kan een relatief kleine order de prijs al een paar niveaus verschuiven. Andere traders zien die beweging en reageren daarop, met nieuwe orders die de beweging versterken. Ook stop-losses spelen een rol: als de prijs een niveau bereikt waar veel stops staan, worden die stops marktorders, die op hun beurt de prijs verder duwen.
Een fictief voorbeeld: onder een duidelijk niveau van 10,00 staan veel stop-loss-orders van mensen die long zijn. Zakt de prijs door 10,00, dan worden al die stops verkooporders. Die eten de bids op, de prijs zakt sneller, en dat kan weer andere stops raken. Zo kan een kleine beweging tijdelijk een grote worden. Daarna kan de prijs net zo snel terugkeren, als de verkoopdruk op is.
Wat betekent dit voor je eigen orders?
Een paar praktische lessen uit de werking van het orderboek:
- Zet een stop niet blindelings op een rond of voor de hand liggend getal. Daar staan vaak veel andere orders.
- Gebruik in dunne markten liever een limietorder, zodat je niet voor een onverwacht slechte prijs koopt of verkoopt.
- Houd rekening met slippage bij marktorders en stops, vooral rond nieuws en buiten drukke uren.
- Verwacht niet dat elke aanraking van je limiet een uitvoering betekent, door de wachtrij.
Dit zijn aandachtspunten, geen advies. Ze helpen je wel te begrijpen waarom je order soms anders wordt uitgevoerd dan je verwachtte.
Hoe werken beurzen en aanbieders anders bij het tot stand komen van prijzen?
Niet elke prijs die je ziet, komt rechtstreeks uit een openbaar orderboek. Er zijn grofweg twee situaties.
Handelen via een beurs. Koop je een aandeel via een beurs, dan komt jouw order, via je bank of broker, in het orderboek van die beurs terecht. De prijs ontstaat dan door de orders van alle deelnemers op die beurs.
Handelen met een aanbieder als tegenpartij. Bij sommige producten, zoals CFD’s, sluit je een contract met de aanbieder. De aanbieder geeft dan zelf een bid en een ask af, meestal afgeleid van de prijs van de onderliggende markt. Jouw order komt niet in een openbaar orderboek. De aanbieder bepaalt de spread en de voorwaarden van uitvoering.
Beide situaties zijn toegestaan en gereguleerd, maar ze werken anders. Bij de tweede vorm is het extra belangrijk om de documentatie van je aanbieder te lezen: hoe komen de prijzen tot stand, wat gebeurt er bij snelle bewegingen en hoe gaat de aanbieder om met de uitvoering van je orders? Dat staat in het uitvoeringsbeleid.
Waarom verschillen prijzen soms tussen platforms?
Kijk je naar dezelfde markt op twee verschillende platforms, dan kun je net andere prijzen zien. Dat kan verschillende oorzaken hebben: een andere bron voor de prijs, een andere spread, een kleine vertraging in de weergave, of een ander product dat dezelfde markt volgt. Bij een index kan het ene platform bijvoorbeeld een prijs tonen die is afgeleid van een termijncontract, terwijl een ander de index zelf toont.
Voor jou betekent dit vooral: gebruik voor je analyse en je orders bij voorkeur dezelfde prijsbron. Anders kan een niveau dat je op het ene platform hebt ingetekend, op het andere net anders liggen.
Wat zegt de grootte van de orders over de markt?
In de marktdiepte zie je niet alleen prijzen, maar ook hoeveel stuks er op elk niveau staan. Staan er aan de koopkant veel meer stuks dan aan de verkoopkant, dan lijkt de vraag sterker. Toch is dat geen betrouwbaar signaal: zichtbare orders kunnen in een oogwenk worden ingetrokken, en een deel van de echte interesse is niet zichtbaar. Gebruik het orderboek daarom vooral om te begrijpen hoe makkelijk je kunt handelen, niet als voorspelling van de richting.
Wat is een partial fill?
Soms wordt je order maar gedeeltelijk uitgevoerd. Dat heet een partial fill. Stel (fictief) dat je een koop-limietorder hebt voor 500 stuks op 10,00, en er komt een verkoper die maar 200 stuks tegen die prijs wil verkopen. Dan koop je 200 stuks en blijven 300 stuks in het boek staan, wachtend op een volgende verkoper. Daalt de prijs daarna niet meer naar 10,00, dan houd je een kleinere positie dan gepland. Dat is goed om te weten bij je berekening van risico en positiegrootte: controleer na uitvoering altijd hoeveel je werkelijk hebt gekocht of verkocht.
Niveau: Verdieping
Wat doen market makers?
In veel markten zijn er partijen die doorlopend zowel een koop- als een verkoopprijs afgeven: market makers. Ze staan als het ware altijd aan beide kanten van het orderboek. Wil jij kopen, dan kun je van hen kopen. Wil je verkopen, dan kopen zij van jou. Zo zorgen ze dat er bijna altijd gehandeld kan worden, ook als er op dat moment geen andere koper of verkoper is.
Hun verdienmodel zit onder meer in de spread. Kopen ze op de bid en verkopen ze op de ask, dan houden ze het verschil over. Dat klinkt eenvoudig, maar het brengt risico mee. Een market maker die net veel heeft gekocht, loopt risico als de prijs daarna daalt. Daarom passen market makers hun prijzen en spreads voortdurend aan, afhankelijk van hoeveel risico ze hebben en hoe beweeglijk de markt is.
Dat verklaart een verschijnsel dat je als trader regelmatig ziet: in onrustige tijden, rond nieuws of bij weinig handel worden spreads groter. De market maker vraagt dan een hogere vergoeding voor het risico dat hij loopt. Als de rust terugkeert, worden spreads weer kleiner.
Market makers zijn niet de enigen die liquiditeit leveren. Ook gewone deelnemers met limietorders doen dat. Het verschil is dat market makers het doorlopend en vaak verplicht doen, op basis van afspraken met een beurs of uitgevende instelling.
Wat is liquiditeit precies?
Liquiditeit is een van de belangrijkste begrippen om te begrijpen hoe een koers ontstaat. Een markt is liquide als je er makkelijk kunt kopen of verkopen zonder dat de prijs daardoor veel beweegt. In een liquide markt staan veel orders dicht bij de huidige prijs, is de spread meestal klein en wordt er veel volume verhandeld.
In een illiquide markt staan weinig orders. Eén grote order kan de koers dan flink verschuiven, de spread is vaak groter en de kans op slippage neemt toe. Wie in een illiquide markt een marktorder plaatst, kan voor een verrassend slechte prijs kopen of verkopen.
Liquiditeit is niet vast. Ze verschilt per product, maar ook per moment. Een groot aandeel is tijdens de openingsuren van zijn beurs zeer liquide, maar kan vlak voor sluiting of op een feestdag in andere landen een stuk dunner zijn. Valuta zijn de hele werkweek verhandelbaar, maar ’s nachts Europese tijd, als alleen Azië actief is, kan de liquiditeit in sommige paren lager zijn. Crypto wordt dag en nacht verhandeld, maar in het weekend kan de liquiditeit flink afnemen.
Een fictief voorbeeld van het verschil: in een liquide markt staan op elk prijsniveau duizenden stuks. Je koopt 500 stuks en de prijs beweegt niet. In een illiquide markt staan op elk niveau misschien 50 stuks. Je koopt 500 stuks en schuift daarmee tien prijsniveaus op. Je gemiddelde aankoopprijs ligt dan duidelijk hoger dan de ask die je zag toen je de order plaatste.
Hoe ontstaan openings- en slotkoersen?
Op veel aandelenbeurzen wordt de openingskoers niet bepaald door de eerste toevallige transactie, maar door een veiling. In de periode vóór de opening kunnen deelnemers orders inleggen zonder dat er gehandeld wordt. Op het moment van opening berekent de beurs de prijs waarop het grootste aantal stuks kan worden verhandeld. Dat wordt de openingskoers. Hetzelfde gebeurt vaak bij sluiting: de slotkoers ontstaat in een slotveiling.
Waarom zo? Omdat op deze momenten veel orders tegelijk binnenkomen. Een veiling zorgt ervoor dat al die orders op één eerlijke prijs bij elkaar komen, in plaats van dat de eerste paar orders de prijs bepalen.
Voor jou als trader heeft dit twee gevolgen. Ten eerste kan de openingskoers flink afwijken van de slotkoers van de dag ervoor, als er in de tussentijd nieuws is geweest. Dat is de gap. Ten tweede zijn de slotkoersen belangrijk voor veel partijen, zoals indexfondsen die op de slotkoers handelen. Rond sluiting kan daardoor veel volume samenkomen.
Wat gebeurt er met je orders bij een gap?
Een gap is een sprong in de prijs, waarbij er tussen de oude en de nieuwe prijs niet gehandeld is. Dat heeft directe gevolgen voor orders die in dat gat lagen.
Een fictief voorbeeld: je hebt een long-positie in een aandeel dat op 50,00 sloot, met een stop loss op 48,00. ’s Nachts komt slecht nieuws en het aandeel opent de volgende ochtend op 45,00. Je stop op 48,00 wordt geactiveerd, maar er is nooit op 48,00 gehandeld. Je stop wordt een marktorder en wordt uitgevoerd tegen de eerste beschikbare prijs, ergens rond 45,00. Je verlies is daardoor bijna drie keer zo groot als je had gepland.
Dit is precies waarom een gewone stop loss geen garantie is. Er bestaat een gegarandeerde stop, waarbij een aanbieder belooft je positie op jouw niveau te sluiten, maar daar betaal je meestal voor, en niet elke aanbieder of elk product biedt die mogelijkheid. Daytraders die geen posities overnight aanhouden, ontlopen het risico van een openingsgap grotendeels, maar ook binnen de dag kunnen sprongen ontstaan rond belangrijk nieuws.
Waarom doen bepaalde prijsniveaus ertoe?
Op prijsniveaus waar eerder veel gehandeld werd of waar de prijs eerder keerde, staan vaak opnieuw veel orders. Daar zijn verschillende redenen voor. Mensen die op dat niveau kochten en daarna verlies zagen, willen misschien ‘quitte’ uitstappen als de prijs terugkomt. Anderen die het niveau zagen, plaatsen er bewust orders. En veel traders zetten hun stops net boven of onder zo’n niveau.
Het gevolg is dat de balans tussen vraag en aanbod rond zulke niveaus anders kan zijn dan elders. Soms keert de prijs er, soms breekt hij er juist met kracht doorheen, als de stops worden geraakt. Dat is een van de verklaringen voor wat traders steun en weerstand noemen. Hoe je zulke niveaus herkent, lees je in Steun en weerstand herkennen.
Belangrijk om te onthouden: deze niveaus zijn geen natuurwetten. Ze zijn het resultaat van gedrag van mensen, en dat gedrag kan veranderen. Een niveau dat drie keer hield, kan de vierde keer gewoon breken.
Hoe beïnvloedt technologie de prijsvorming?
Een groot deel van de handel op moderne beurzen gebeurt door computers. Algoritmes plaatsen, wijzigen en annuleren orders in fracties van een seconde. Ze worden gebruikt door market makers, door grote fondsen die een grote order in kleine stukjes over de dag willen verspreiden, en door partijen die proberen te profiteren van kleine prijsverschillen.
Voor jou als particuliere trader heeft dat een paar gevolgen. Ten eerste is de spread in grote, drukke markten vaak klein, omdat veel partijen concurreren om liquiditeit te leveren. Ten tweede kan liquiditeit op stressmomenten snel verdwijnen, als algoritmes zich terugtrekken. Ten derde zijn zeer korte bewegingen op een tijdframe van seconden voor mensen nauwelijks bij te houden. Wie op zulke tijdframes wil handelen, concurreert met systemen die veel sneller zijn.
Dat is geen reden om niet te handelen, maar wel een reden om realistisch te zijn over waar je als mens een rol kunt spelen. Op langere tijdframes, van minuten tot dagen, speelt snelheid een veel kleinere rol.
Hoe ontstaat een koers in markten zonder centrale beurs?
Niet elke markt heeft één centraal orderboek. De valutamarkt is daar het bekendste voorbeeld van. Euro’s en dollars worden verhandeld tussen banken, handelsplatforms, fondsen en bedrijven over de hele wereld, via verschillende systemen tegelijk. Er is geen enkele plek waar ‘de’ koers van euro tegen dollar wordt vastgesteld. De prijs die je ziet, is een samenvoeging van prijzen uit verschillende bronnen, vaak met een eigen spread van je aanbieder erbovenop.
Bij crypto is het weer anders. Daar zijn veel verschillende handelsplatforms, elk met een eigen orderboek. De prijs van dezelfde munt kan per platform licht verschillen. Meestal blijven die verschillen klein, omdat partijen die een verschil zien, op het ene platform kopen en op het andere verkopen, waardoor de prijzen naar elkaar toe bewegen. In onrustige momenten kunnen de verschillen echter tijdelijk groter worden.
Wat betekent dat voor jou? Dat ‘de koers’ in deze markten altijd een koers is: die van jouw platform of bron. Een niveau dat iemand anders noemt, kan op jouw grafiek net anders liggen. En dat de liquiditeit niet op één plek zit, maar verspreid is over veel partijen.
Een praktijkcasus: een dag met belangrijke cijfers
Om alles samen te brengen, een fictieve casus zonder echte data. Het is dinsdag, en om 14:30 uur Nederlandse tijd verschijnen in de Verenigde Staten inflatiecijfers. Je volgt een grote aandelenindex.
In de ochtend is de markt rustig. Het orderboek is goed gevuld, de spread is klein en de prijs beweegt in een smalle band. Veel deelnemers wachten af.
Rond 14:15 uur trekken sommige market makers zich deels terug of verruimen ze hun prijzen. Ze willen niet met een grote positie overvallen worden door de cijfers. Je ziet de spread iets oplopen en het aantal zichtbare orders dichtbij de prijs afnemen.
Om 14:30 uur verschijnen de cijfers, die anders zijn dan verwacht. In de eerste seconden komen veel marktorders binnen. Omdat het boek dunner is dan normaal, eten die orders snel door meerdere prijsniveaus heen. De prijs maakt een sprong. Stops die boven of onder de band van de ochtend stonden, worden geraakt en versterken de beweging. Wie een stop had, wordt mogelijk met slippage uitgevoerd.
In de minuten erna keren de market makers terug, de spread normaliseert en de prijs zoekt een nieuw evenwicht. Soms zet de eerste beweging door, soms keert de prijs een groot deel terug. Achteraf lijkt de grafiek logisch, maar op het moment zelf was de richting onzeker.
Deze casus laat zien hoe de onderdelen van dit artikel samenkomen: vraag en aanbod, het orderboek, liquiditeit, market makers, stops en slippage. Het is ook een reden waarom veel traders, zeker in de leerfase, rond belangrijke cijfers bewust niet handelen.
Wat is het verschil tussen een prijs en een indicatieve prijs?
Buiten de handelsuren van een beurs zie je op sommige platforms toch bewegende prijzen. Dat kunnen indicatieve prijzen zijn: schattingen van waar een markt zou staan, bijvoorbeeld afgeleid van termijncontracten of van handel op andere plekken. Ook bij sommige producten van aanbieders zie je buiten de beurstijden een prijs die is afgeleid van andere markten. Zo’n prijs is nuttig als aanwijzing, maar het is niet de koers die bij de opening in het orderboek van de beurs zal ontstaan. Die kan er flink van afwijken.
Voor je eigen orders is het belangrijk te weten op welke prijs ze worden uitgevoerd. Een stop die op een indicatieve prijs wordt geactiveerd, gedraagt zich anders dan een stop op een beursorderboek. Lees daarom in de documentatie van je platform of aanbieder hoe prijzen buiten de normale handelstijden tot stand komen en of je orders op dat moment actief zijn.
Wat neem je hieruit mee?
Wie begrijpt hoe een koers ontstaat, kijkt anders naar een grafiek. Een lijn is geen eigen leven, maar het zichtbare resultaat van orders, wachtrijen, liquiditeit en beslissingen. Een snelle beweging kan nieuws zijn, maar ook stops die geraakt worden of een moment met weinig liquiditeit. Een spread die plotseling groter wordt, is geen fout van je platform, maar een signaal dat er minder of voorzichtiger aanbod is.
Neem dat inzicht mee in je eigen aanpak. Denk na over het moment waarop je handelt, het type order dat je gebruikt, en wat er met je stop gebeurt als de markt springt. Dat zijn geen garanties voor een beter resultaat, maar het zijn wel de dingen die je zelf in de hand hebt.
Begrip van prijsvorming maakt je ook kritischer op uitleg achteraf. Na een grote beweging verschijnen altijd verklaringen in het nieuws. Soms kloppen die, maar vaak was de beweging het gevolg van een combinatie van factoren: nieuws, liquiditeit, stops en de positionering van grote partijen. Een enkele oorzaak aanwijzen is achteraf makkelijk en vooraf vrijwel onmogelijk. Dat besef helpt je om bescheiden te blijven in je verwachtingen en zorgvuldig met je risico.
Tot slot een samenvatting in vijf zinnen. Een koers is de prijs van de laatste transactie. Die ontstaat in het orderboek, waar kopers en verkopers elkaar treffen. Market makers en limietorders leveren liquiditeit, marktorders gebruiken die. Hoe dunner het boek, hoe groter de spread en de kans op sprongen. En op niveaus waar veel orders liggen, kan het gedrag van de prijs veranderen.
Welke risico’s horen bij traden?
Traden brengt een reëel risico op verlies met zich mee. Je kunt (een deel van) je inleg verliezen. Met hefboomproducten zoals CFD’s kunnen verliezen snel oplopen, omdat kleine prijsbewegingen grote gevolgen hebben voor je resultaat. Eerdere resultaten bieden geen garantie voor de toekomst. Handel alleen met geld dat je kunt missen. Als je wilt handelen: controleer in het AFM-register of een aanbieder een vergunning heeft.
Veelgestelde vragen
Hoe ontstaat een koers?
Een koers is de prijs van de laatste transactie tussen een koper en een verkoper. Verandert de balans tussen vraag en aanbod, dan verschuift de koers.
Wat is een orderboek?
Een overzicht van alle openstaande koop- en verkooporders voor een product, gesorteerd op prijs.
Wat doet een market maker?
Een market maker geeft doorlopend koop- en verkoopprijzen af en zorgt zo dat er bijna altijd gehandeld kan worden.
Waarom is liquiditeit belangrijk?
In een liquide markt kun je handelen zonder de prijs veel te bewegen en is de spread vaak klein. In een illiquide markt kan één order de koers flink verschuiven.
Test jezelf
1. Iemand koopt met een marktorder 300 stuks; op 10,02 staan er 200 en op 10,03 staan er 400. Wat wordt de koers?
Antwoord: 10,03: eerst 200 stuks op 10,02, daarna 100 op 10,03.
2. Vullen limietorders het orderboek of halen ze het leeg?
Antwoord: Ze vullen het: ze wachten op een prijs en leveren liquiditeit.
3. Wat gebeurt er met een stop loss op 48,00 als een aandeel na slot op 50,00 opent op 45,00?
Antwoord: De stop wordt een marktorder en wordt uitgevoerd rond de eerste beschikbare prijs, dus rond 45,00.
4. Hoe wordt op veel beurzen de openingskoers bepaald?
Antwoord: Via een openingsveiling: de prijs waarop het grootste volume kan worden verhandeld.
Bronnen
- AFM – Informatie voor consumenten: https://www.afm.nl/nl-nl/consumenten
- AFM – Registers (controleer of een aanbieder een vergunning heeft): https://www.afm.nl/nl-nl/sector/registers
- Overige vakinhoud: algemene uitleg van de redactie; geen externe cijfers gebruikt. Voorbeelden zijn fictief.
Auteur: Redactie AI Daytrading
Gepubliceerd: 2026-10-22 · Bijgewerkt: 2026-10-23